T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün desteğiyle Boğaziçi Kültür Sa-nat Vakfı tarafından düzenlenen 14. Boğaziçi Film Festivali’nde bugün sinemaseverler; Uluslararası Yarışma, Özel Gösterimler ve Belgesel Yarışma filmleriyle dolu dolu bir gün yaşadı.

Bugün Atlas 1948 Sineması’nda Uluslararası Yarışma filmlerinden “Neşenin Odisse’si (Odyssey of Joy)”, “Babamın Odasında (In My Father’s Room)” ve Özel Gösterim programında yer alan “Minotaur” vardı. Yeşilçam Sineması’nda belgeseller “32 Metre” ve “Beyaz Kıtaya Yolculuk” seyirciyle buluşurken bir diğer belgesel “Salda Gölü: Kızıl Gezegene Uzanan Bir Köprü” ve Özel Gösterim filmlerinden “Işıyan Boşluk (Vacio Luminoso)” Cinezona Grandpera’da beyazperdedeydi. Film ekipleri de gösterimlerin ardından düzenlenen söyleşilerde soruları cevapladı.
“Bir gün yönetmen olacağını biliyorduk”
Japon yazar Harada Maha’nın ilk uzun metraj çalışması “Babamın Evinde (In My Father’s Room)” festivalin Uluslararası Yarışma bölümünde seyirci karşısına çıkarken yapımcılar Shuichi Komuro ve Kumi Nishiue hem yönetmenin mesajını okudu hem de soruları cevapladı.
Maha; mesajında şu ifadelere yer verdi:
“Mart 2022'de hayatımda ilk kez İstanbul'u ziyaret ettim. Kar tanelerinin süzüldüğü İstanbul adeta bir rüya kadar güzeldi. Kendimi Nobel Edebiyat Ödüllü yazar Orhan Pamuk'un romanlarından birinin içine girmiş gibi hissettiğim o anları bugün bile tüm canlılığıyla hatırlıyorum. İnsanlarının sıcaklığı ve içtenliği, köklü tarihi ve sanat eserleriyle tanıştıkça bu şehre adeta âşık oldum. Ertesi yıl İstanbul'u yeniden ziyaret ettim. Türkiye'nin farklı bölgelerini gezdim ve iki kısa öykü kaleme aldım. O günlerde bir gün yönetmen olarak kendi filmimi çekeceğim ve bu filmin de tıpkı benim gibi bu şehre yolculuk edeceği aklımın ucundan bile geçmezdi. Güzel topraklar, iyi kalpli insanlar, muhteşem bir tarih ve kültür... Türkiye'de biriktirdiğim anılar hiçbir zaman solmadan daima benimle yaşamaya devam ediyor. Bu film aracılığıyla Türkiye'ye duyduğum derin sevgi ve dostluk duygularının Boğaziçi Uluslararası Film Festivali'nin değerli izleyicilerine ulaşmasını diliyorum.”
Yönetmenle daha önce bir televizyon dizisinde de çalıştıklarını belirten yapımcı Kumi Nishue, “Aslında o yazarken hep film gibi düşünerek yazar. Dolayısıyla bir gün mutlaka yönetmen olarak karşımıza çıkacağını düşünüyorduk.” diye konuştu.
“Oyuncularla konuşabilmek için Fransızca öğrendim”
Kosova savaşı sırasında kaybolan babasının ardından önce neşeyi, sonra da gerçekleri keşfeden 11 yaşındaki Lis’in hikâyesini anlatan “Neşenin Odise’si (Odyssey of Joy)” günün diğer yarışma filmiydi. Filmin yönetmeni Zgijim Terzikî, filmde kendi hikâyesinden beslenerek evrensel bir anlatı kurmaya çalıştığını dile getirdi.
“Savaştan sonra mülteci olarak Türkiye'ye geldik ve bir sene burada yaşadık. Daha sonra geri döndük ve döndüğümüzde evimizi tamamen yanmış halde bulduk. Ve beş altı kişiyle birlikte küçük bir daireye yerleştik. Bir süre orada kaldık ve bir süre sonra insanlar dans etmeye, müzik söylemeye, şarkı söylemeye başladı. Hatta sonra bunu araştırdım ve Clouds Without Borders (Sınır Tanımayan Palyaçolar) adlı bir organizasyon olduğunu öğrendim. Filmdeki bazı şeyler doğrudan onların blog’undan esinlenerek yerleştirildi.
İnsanlar hep hangi filme benzetilebileceğini soruyor; ben bunu daha çok Smiths’in şarkılarına benzetiyorum. Şarkıları çok ‘lay lay lom’ gibi gelse de kulağa, içerik olarak ölüm ve acı var. Bunu filme taşımak istedim. Filmde de çocukların oynadığını, eğlendiğini görüyoruz ama dipte yatan bir travma ve keder var.”
Farklı ülkelerden oyuncularla çalıştıklarını, bunun zorlayıcı tarafları da olduğunu belirten yönetmen; “Sırf oyuncularla konuşabilmek için Fransızca öğrendim. Hiçbir şey olmasa bile en azından Fransızca öğrenmiş oldum yani bu vesileyle.” diye konuştu.
Festival kapsamındaki Özel Gösterimler’de ise bugün Cannes’dan büyük ödülle dönen, başarılı Rus yönetmen Andrey Zvyganitsev’in yeni filmi “Minotaur” vardı. Filmin oyuncusu Iris Lebedeva ve yapımcı Yusuf Aslanyürek, gösterimin ardından soruları cevapladı.
Oyuncu Iris Lebedeva, rolüne hazırlanmak konusunda samimi bir itirafta bulunarak başladı konuşmasına:
“Cannes programı açıklanana kadar Claude Chabrol hakkında hiçbir fikrim yoktu. Seslendirme için Andrey ile birlikte Hamburg'daydık ve bana; ‘Sana bir şey söylemem lazım. Belki üç ay daha bu konuda konuşacağız ama bu, bir yeniden çevrim’ dedi. Bilmiyordum; şoke oldum ve şükrettim! Çünkü bilseydim kendimi o karakterle kıyaslardım. Setteki herkes Chabrol hakkında tek kelime bile etmenin yasak olduğunu biliyordu. Hâlâ da orijinal filmi izlemedim. Hayır; henüz hazır değilim.”
Öğrencilik yıllarından beri Zvyganitsev’le çalışmanın hayalini kurduğunu söyleyen oyuncu; filmde rol aldıktan sonra tanıdığı yönetmeni, şu sözlerle tarif etti:
“Onu ilk gördüğümde aramızda çok güçlü bir bağ hissettim ve çekimler boyunca bu zamanı birlikte geçirmek isteyeceğim kişinin o olduğunu anladım. Gerçekten çok etkilendim; düşüncesinin, sanatının, başyapıtının çok yüksek bir seviyesi var ve kendi alanında birlikte çalıştığı herkesi kendi seviyesine yükseltiyor. Onunla kendimi çok özgüvenli hissettim. Kendi deyimiyle; o, oyuncuları yönetmiyor, onları seçiyor. Oyuncu seçimlerini bu kadar uzun süre yapmasının sebebi de bu olabilir. Setteki her şey çok düzenli, her şey önceden hazır. Kameranın nasıl hareket edeceğini, ışığın nerede olduğunu biliyorlar; filmde gösterilmese bile bir dolabı açtığınızda içinde fincanları görüyorsunuz. Ama oyunculara büyük bir özgürlük tanıyor, doğaçlama yapabiliyorsunuz. Çok fazla tekrar alıyor ama kendinizi o kadar özgür hissediyorsunuz ki doğaçlama yapabiliyorsunuz. Ayrıca sık sık ‘stop’ demiyor ve repliklerimiz bittiğinde oynamaya devam edebiliyoruz; bazen gerçekten ilginç şeyler ortaya çıkıyor.”
Yapımcı Yusuf Aslanyürek ise Zvyganitsev ile çalışmanın, ufuk açıcı yanına işaret etti:
“2005'ten beri yapımcılık ve görüntü yönetmenliğini beraber sürdürüyorum, yaklaşık on film yapmışımdır. Ama ilk defa ‘film yapıyorum’ duygusunu hissettim. Çünkü başka bir boyut: Bütçeler başka, Andrey gibi bir ustayla çalışmak bambaşka. Uluslararası, bu kadar kapsamlı, dünyanın her tarafından enteresan ağlar, bitmeyen mail zincirleri; biz Türkiye'de kendi kendimize takılıyormuşuz, dedirtiyor insana. Kendimi küçük bir havuzdan okyanusa açılmış gibi hissettim açıkçası. O yüzden benim için bir okul gibi oldu.”
“Sinema; hayat ve maneviyat hakkında konuşmanın bir yoluydu”
Özel Gösterim bölümündeki bir diğer filmse usta bir yönetmenin çektiği değil usta bir yönetmen hakkındaki bir filmdi. Oliver Laxe ile ‘Sırat’ filminin çekimleri sırasında yapılmış detaylı röportajlardan oluşan “Işıyan Boşluk (Vacio Luminoso)” ve filmin yönetmeni Uberto Rapisardi, bugün seyircilerle buluştu.
Londra’da müzisyenlik yaptığı dönemlerde sinema yapmak isteyen ancak nereden başlayacağını bilemeyen biri olduğunu dile getiren Rapisardi, bu süreçte Oliver Laxe’nin önceki filmleriyle karşılaştığını ve sadece bir hayranı olarak ona e-posta yolladığını, bütün hikâyenin de aslında böyle başladığını söyledi. Rapisardi; ilk kontaklarının ardından gelişen süreci ise şöyle anlattı:
“Bu film, o zamanlar başlayan bu diyaloğun bir nev’i devamı. Elbette bu çok özeldi çünkü onun üzerinde çalıştığı ve gerçekten yapmak istediği bu filmin yolculuğunun bir nev’i zirvesiydi.
Yıllar boyunca benimle yapmak istediği bu film fikrini paylaştı; ta ki gerekli parayı bulana ve beni bu yolculuğu belgelemeye, hakkında bir belgesel çekmeye davet edene kadar.
Ancak açıkçası şunu da söylemeliyim ki her ne kadar sinema aracılığıyla tanışmış olsak da sinema, günün sonunda, aslında hayat ve sanırım maneviyat hakkında konuşmanın bir yoluydu. Tanıştığımız anda sohbetimiz doğrudan tasavvuf, İslam ve Oliver'ın hayatının bir parçası olan ama benim hiçbir şey bilmediğim tüm o konular üzerineydi.
2019’da Filistin, Kudüs ve İsrail'de inanılmaz bir yolculuk yaptık. Yazmakta olduğu bu filmi benimle paylaşırken çölde birlikte seyahat ettik ve bana tasavvuftan bahsediyordu. Oliver'ı, yazdığı bu yolculuğun merkezine yerleştirme fikrinin gerçek başlangıcı buydu. Bir anlamda Oliver'ın, hayatı ile işi arasında pek ayrım yapmayan yönetmenlerden olduğunu hissettim. İkisi aynı şey; filmi, onun hayatı ve hayatı bir film. Bu yüzden senaryoyu okuduğumda bu yolculuğun baş kahramanının ve mecazî anlamda bu çölde yolculuk eden kişinin kendisi olacağı açıktı.”
“Bu bir çılgınlık projesi!”
14. Uluslararası Boğaziçi Film Festivali’nde bugün Belgesel Yarışma’nın son adayları da sinemaseverlerle buluştu. Bunlardan ilki; Murteza Atabeki’nin yönettiği “32 Metre”ydi. Gösterimin ardından yönetmen Murteza Atabeki, yapımcı Murat Öneş ve belgeselde yer alan Gönül Uğur, Halime Sandal ve Kadriye Erdoğan, soruları cevapladı.
Yabancı biri olarak gittiği köyde karşılaştığı dostluk sayesinde kolayca çalışabildiği için kendini şanslı gördüğünü söyleyen yönetmen; “Sanki frekanslarımız aynı anda çakıştı ve ortaya çok güzel bir şey çıktı.” diye konuştu.
“Bu aslında Murteza’nın çılgınlık projesi!” diyen yapımcı Murat Öneş ise süreci şöyle anlattı:
“Ben böyle bir film çekilebileceğine inanmam, kimse de inanmaz! Düşünün; ortada bir senaryo yok, köye gidiyorsun, kafanda bir fikir var ve olağanüstü insanlarla karşılaşıyorsun. Böyle bir oyunculuğun bu köyden çıkması, Murteza’nın bu köyden bu oyuncuları bulması; bunlar inanılır şeyler değil!”
Belgeselde yer alan Gönül Uğur, başta çevreden çekindiklerini itiraf etti: “Eşime laf gelir mi?', 'Hakkımda ne düşünürler?' gibi kaygılarımız oldu. Ancak Murteza hiçbir zaman kırmadı, zorlamadı ve baskı yapmadı. Bize sadece 'Bugünkü konumuz şu' diyerek rehberlik etti ve sonra doğaçlama şekilde çekimlere başladık. Ancak onun yüz ifadesinden çekilen sahnenin olup olmadığını hemen anlardık. Ne kadar 'Çok güzel oldu' dese de yüzüne bakınca öyle olmadığını anlıyorduk. Zamanla biz de öğrendik.”
Kadriye Erdoğan ise başlarken çok ciddiye almasalar da film çekmeye alıştıktan sonra şimdi, “Tekrar gelse de yine film çeksek.” dediklerini aktardı.
Bu belgesel için NASA’dan özel izin alındı
“Türkiye’nin Maldivler’i” olarak bilinen ve maalesef tahrip edilen doğa harikası Salda Gölü’nün karşı karşıya olduğu tehlikeleri konu edinen “Salda Gölü: Kızıl Gezegene Uzanan Bir Köprü” belgeselinin ekibi de gösterim sonrası, sahnedeydi. Yönetmen Atakan Kerküklü, botanik danışmanı Ahmet Emre Yaprak, jeolog- sedimantolog Ezher Tagliasacchi, görüntü yönetmeni Güray Ervin ve kurgucu Salih Köse, soruları cevapladı.
Ağabeyi Alperen Kerküklü’nün, Salda Gölü'ndeki çalışmaları sırasında belgesel fikrinin oluştuğunu dile getiren yönetmen, iki yıllık çekimler boyunca bilim insanlarıyla görüşerek Salda Gölü’nü her yönüyle anlatmaya çalıştıklarını söyledi.
NASA ile irtibat içinse altı ay harcadıklarını dile getiren yönetmen, NASA içerisinde de ilk kez böyle bir erişim ve çekim izni verildiğine dikakt çekti.
Salda Gölü’nü eşsiz kılan niteliğini ise Ezher Tagliasacchi, şu şekilde anlattı: “Evet; Salda'nın turkuaz rengi, Maldivler deniyor vesaire fakat asıl önemli olan; orayı özel kılan ekosistemi. O kadar eşsiz bir yerden bahsediyoruz ki! Gölü çevreleyen o ana kayalar, o ana kayalardan çözülen o magnezyumca zengin, magnezyum ve kalsiyum iyonları, fotosentez yapan o siyanobakteriler, o bakterilerin karbondioksiti alarak ortamı bazikleştirmesi, daha da alkali bir hale getirmesi, minerallerin, kristallenmelerin olması ve stromatolitler... Bunların hepsinin bir anda olabilmesi için o kadar çok parametreye ihtiyaç var ki...”
Hem gidenin hem kalanın belgeseli
Olimpik kürekçi Ali Rıza Bilal’in, tek başına Antarktika’yı geçerek Güney Kutbu’na ulaşma macerasına eşlik eden “Beyaz Kıtaya Yolculuk” belgeselinin yönetmeni Tayfun Belet, kahramanı Ali Rıza Bilal, kameramanı Emre Bayam ve bestecisi Ömer Oral, gösterimin ardından söyleşiye katıldı.
18 yıllık olimpik kürekçilik kariyerinden cesaretle tek başına bu yolculukta çok zorlanmayacağını düşündüğünü söyleyen Bilal, “Ama kazın ayağı öyle değilmiş” diyerek samimi itiraflarda bulundu: “Yalnızsın; kendi kendine konuşursun. Yani ben bunun psikolojisini kaldırabilirim, diye düşündüm. Fizyolojik olarak çok iyi hazırlandım. Ama kazın ayağı öyle değilmiş. Ben sekiz gün boyunca ayakkabımın rengini görmeden siste ilerledim. Öyle giderken önünüzde bir uçurum var mı, düşecek miyim; bilmeden ama her adımda biraz daha cesaretlenerek ilerliyorsun. Kimseyle ten teması yok; yani dokunma duyusu yok! Görebildiğin tek renk; beyaz. Algın yavaşlıyor. Adını unutacak zamana geliyorsun. Benim en büyük korkum; Güney Kutup noktasına vardığında İstiklal Marşı'nı söylerken kıtanın herhangi birini unutmaktı.”
Yönetmen içinse işin en zorlu tarafı, kurgudaydı: “Elinizde 60 günlük sınırsız görüntü var. 6 ay boyunca sadece görüntü izledim! Bunlardan anlamlı bir bütün çıkartmak istedik. Öte yandan ilk baştan itibaren aile, yani geride kalanlar olacak, dedim. Çünkü sen gideceksin, peki geri kalanlar ne yaşıyor? İki kahramanı var filmin; birisi Ali Rıza, diğeri de Ali Rıza’nın eşi Göksu.”
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün desteğiyle; Turkcell, Türk Hava Yolları ve Fuzul’ün ana sponsorluğunda, TRT’nin kurumsal iş ortaklığı, Anadolu Ajansı’nın Global İletişim Ortaklığı, TV+’ın Co-sponsorluğu ve Türkmedya’nın ana medya sponsorluğunda gerçekleştirilecek 14. Boğaziçi Film Festivali ile ilgili tüm gelişmelere ve festivale dair güncel haberlere www.bogazicifilmfestivali.com adresinden ve festivalin resmi sosyal medya hesaplarından ulaşılabilir.